ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ με ΛΟΓΙΑ-Κ.Ε.Μ.

Στις 20/3/2016 το Καλλιτεχνικό Εργαστήρι Μελισσίων (Τμήμα Θρακιώτικης Παράδοσης) προσκεκλημενο στη παρασταση του "ΜΕΝΟΥΣΗ" με τίτλο "ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ με ΛΟΓΙΑ" παρουσιασε χορούς από τους Γκαγκαβούζηδες του Έβρου.

Οι Γκαγκαβούζηδες συνιστούν μία τουρκόφωνη εθνοπολιτισμική ομάδα, ορθόδοξου χριστιανικού δόγματος, η οποία εντοπίζεται κυρίως στη νότια Μολδαβία, αλλά και στη Ρουμανία, στην Ουκρανία και στη Βουλγαρία. Ένα μεγάλο μέρος της ομάδας αυτής κατοικεί και στην Ελλάδα με την πλειονότητά της να εντοπίζεται στην περιοχή του βορείου Έβρου και ειδικότερα σε κοινότητες της περιοχής του Τριγώνου, του Διδυμοτείχου και κυρίως της Ορεστιάδας. 

Χοροί που παρουσιάστηκαν: 1) Σερσελή 2) Χορός του Ντεβέ 3) Κνα γκετζέσι 4) Μενεξέι 5) Ουτσιούρτ Γιώργη 6) Τόντουρου (ομουσλαμά) 7) Μαρη Κέρω με γύρισμα σε Καρσ'λαμά

Ερευνα-Καταγραφή: Ελένη Φιλιππίδου

Διδασκαλία:Ελένη Φιλιππίδου, Μαρίνα Στέλλα

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ με ΛΟΓΙΑ

Στις 20/3/2016 το Καλλιτεχνικό Εργαστήρι Μελισσίων προσκεκλημενο στη παρασταση του "ΜΕΝΟΥΣΗ" με τίτλο "ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ με ΛΟΓΙΑ" παρουσιασε χορούς από τους Γκαγκαβούζηδες του Έβρου. Ευχαριστούμε το κ. Ντόμπρο Παρασκευά για την πρόσκλησηση.

Οι Γκαγκαβούζηδες συνιστούν μία τουρκόφωνη εθνοπολιτισμική ομάδα, ορθόδοξου χριστιανικού δόγματος, η οποία εντοπίζεται κυρίως στη νότια Μολδαβία, αλλά και στη Ρουμανία, στην Ουκρανία και στη Βουλγαρία. Ένα μεγάλο μέρος της ομάδας αυτής κατοικεί και στην Ελλάδα με την πλειονότητά της να εντοπίζεται στην περιοχή του βορείου Έβρου και ειδικότερα σε κοινότητες της περιοχής του Τριγώνου, του Διδυμοτείχου και κυρίως της Ορεστιάδας. 
Η τουρκοφωνία, η ομιλία δηλαδή της τουρκικής γλώσσας ως μητρικής από πληθυσμιακές ομάδες των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας, δεν αποτέλεσε ποτέ προνόμιο μόνο των Μουσουλμάνων. Η τουρκική γλώσσα εδώ και πολλούς αιώνες είναι η μητρική γλώσσα πολλών χριστιανικών πληθυσμών σε περιοχές που αποτέλεσαν οθωμανικά εδάφη. Οι τουρκόφωνοι ορθόδοξοι χριστιανικοί πληθυσμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υπάγονταν στην εθνικοθρησκευτική ομάδα millet των Ορθοδόξων Ρουμ, δηλαδή στην ομάδα των ελληνικής καταγωγής ορθόδοξων χριστιανών. Η συνθήκη της Λωζάνης το 1923, που όριζε την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, έγινε με βάση το θρησκευτικό κριτήριο, δηλαδή σύμφωνα με το οθωμανικό millet sistemi και έτσι οι τουρκόφωνοι Ρωμιοί της Ανατολικής Θράκης, της Μικράς Ασίας και του Πόντου κατέφυγαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα. Μαζί με αυτούς ήρθαν στην Ελλάδα και οι τουρκόφωνοι Γκαγκαβούζηδες, διότι αφενός ήταν αλλόθρησκοι των Τούρκων και αφετέρου η τουρκική κυβέρνηση επέμενε να συμπεριληφθούν στους υπό ανταλλαγή πληθυσμούς, καθότι τους θεωρούσε ελληνικής συνειδήσεως
Το γλωσσικό ιδίωμα των Γκαγκαούζων μοιάζει πολύ με τις τουρκικές διαλέκτους της Β.Α. Βουλγαρίας και γενικότερα με όλες τις τουρκικές διαλέκτους της Χερσονήσου του Αίμου. Είναι δηλαδή παρόμοιο με αυτό των Οθωμανών της Βαλκανικής και όχι με το γλωσσικό ιδίωμα που ομιλούν οι Οσμανλήδες της Μικράς Ασίας. Η διαφορά των γκαγκαουζικών από την επίσημη τουρκική γλώσσα έγκειται κατά κύριο λόγο στη σύνταξη και τη φρασεολογία, όπου ακολουθείται η ελληνική γραμματική και σκέψη, παρά στη γραμματική και το λεξιλόγιο, με ορισμένους όμως τομείς του λεξιλογίου να παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Για παράδειγμα, η εκκλησιαστική ορολογία αποτελείται κυρίως από ελληνικές λέξεις, ενώ η γενεαλογική ορολογία αποτελείται κυρίως από βουλγαρικές και λιγότερο από τουρκικές.
Παρόλα αυτά η γκαγκαουζική γλώσσα από γλωσσολογικής άποψης, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια απλή τουρκική διάλεκτος. Ωστόσο, επικράτησε η άποψη να θεωρείται ξεχωριστή γλώσσα μέσα στην αλταϊκή οικογένεια γλωσσών και όχι διάλεκτος της τουρκικής.
Οι αλταϊκές γλώσσες είναι μια ομάδα γλωσσών, ευρύτατα διαδεδομένη στην Ασία και η οποία περιλαμβάνει γύρω στις 60 γλώσσες. Πολλοί γλωσσολόγοι θεωρούν τις γλώσσες αυτές ως μια γλωσσική οικογένεια, όμως κάποιοι άλλοι εκτιμούν ότι δεν πρόκειται στην πραγματικότητα για γλωσσική οικογένεια, αλλά για γλωσσικό δεσμό. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία οι γλώσσες αυτές δεν έχουν κοινό πρόγονο, αλλά αποτελούν τρεις διακριτές γλωσσικές οικογένειες: την τουρκική, τη μογγολική και την τουνγκουσική οικογένεια. Τα αναμφισβήτητα κοινά χαρακτηριστικά των τριών αυτών οικογενειών τόσο στη δομή όσο και στο λεξιλόγιο οφείλονται στη μακροχρόνια επαφή των λαών. Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι που συγκαταλέγουν στις αλταϊκές γλώσσες την κορεατική, την ιαπωνική γλώσσα, καθώς και τη γλώσσα αϊνού. Η προτεινόμενη αυτή διευρυμένη ομάδα ονομάζεται μακροαλταϊκή. 
Σύμφωνα με τον Ιντζεσιλόγλου «…ο όρος ‘ταυτότητα’ δημιουργείται με κράση από το ‘αυτό’ και τον ‘εαυτό’ και δηλώνει την ικανότητα ενός ατόμου ή μιας ομάδας ατόμων να παραμένει ίδιο και να μη διαφοροποιείται από μία εικόνα του εαυτού του μέσα στο χρόνο…». Για να αποδώσουμε μία ταυτότητα σε ένα άτομο ή σε μια ομάδα ατόμων, είναι απαραίτητο ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ομάδας αυτής να παραμείνουν αμετάβλητα παρά την πάροδο κάποιου χρονικού διαστήματος. Στην περίπτωση των Γκαγκαβούζηδων το γνώρισμα αυτό που τους διαφοροποιεί από τους «άλλους» είναι η γλώσσα. 
Στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα και κατά το πρότυπο των εθνικών κρατών το νεοσύστατο ελληνικό κράτος προσπάθησε να δημιουργήσει μια ελληνική εθνική ταυτότητα, για όλους τους κατοικούντες εντός των συνόρων του, με βασικά δομικά στοιχεία τη γλώσσα και το θρήσκευμα. Οι όποιες αποκλείσεις από τα δομικά αυτά στοιχεία της «ελληνικότητας» κρίνονταν ως προβληματικές και οι εθνοπολιτισμικές διαφορές θεωρούνταν ως διασπαστικά στοιχεία. Ως ακολούθως όσοι δεν διέθεταν τα πολιτισμικά αυτά χαρακτηριστικά που επέβαλε ως απαραίτητα η εθνική ιδεολογία απορρίπτονταν ως «άλλοι» και αποκλείονταν από τη συμμετοχή τους στο έθνος. 
Στη βάση του παραπάνω συλλογισμού και σε συνδυασμό με την ετεροφωνία των Γκαγκαβούζηδων δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις, ώστε οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί της περιοχής του Έβρου να απευθύνονται στους Γκαγκαβούζηδες προσθέτοντάς τους χαρακτηρισμούς όπως «Τούρκοι» και «Τουρκόσποροι», θεωρώντας τους πολίτες δεύτερης κατηγορίας και αντιμετωπίζοντάς τους απαξιωτικά, ενώ οι ίδιοι ταυτίζονταν ταυτόχρονα με το «μύθο της αυτοχθονίας». Το στοιχείο της γλωσσικής τους ετερότητας, το οποίο τους διαφοροποιούσε από το «πρότυπο του Έλληνα», έθετε σε αμφισβήτηση την «ελληνικότητά» τους, με αποτέλεσμα να θεωρηθούν από τους «Έλληνες» (Ελλαδίτες-ελληνόφωνους) ως μια προβληματική ομάδα και ως μια ομάδα δυνάμει ταυτόσημη με το γειτονικό κράτος της Τουρκίας, δηλαδή με τον «εθνικό αντίπαλο», τον οποίο δεν μπορούσαν να εμπιστευτούν. Στηριζόμενοι λοιπόν, στη διαφορετική γλώσσα των Γκαγκαβούζηδων τους διαχώριζαν εθνολογικά, θεωρώντας ότι ανήκουν σε άλλη «ράτσα», ότι δηλαδή δεν είναι Θρακιώτες, αγνοώντας το γεγονός ότι η γλώσσα αποτελεί μεν στοιχείο διαφοροποίησης, αλλά δεν μπορεί να εκληφθεί ως αποκλειστικό κριτήριο για την εθνοτική διαφοροποίηση. 
Αποτέλεσμα των παραπάνω υπήρξε ο απεμπολισμός της γλώσσας τους, ο οποίος πραγματοποιήθηκε προκειμένου να γίνουν αποδεχτοί από τους «άλλους» και να ενταχθούν κοινωνικά. Η χρήση του γκαγκαβούζικου ιδιώματος θεωρούνταν πολλές φορές από τους ίδιους τους ομιλητές ως ένδειξη διαφορετικότητας από τους «άλλους», γι’ αυτό και αποφεύγονταν η χρήση του μπροστά σε αυτούς που δεν το χρησιμοποιούσαν. Επομένως, εξαιτίας των παραπάνω η χρήση της γκαγκαβούζικης γλώσσας έχει περιορισθεί αισθητά και σε ένα μεγάλο ποσοστό δε μεταβιβάζεται ως μητρική γλώσσα στις γενιές που ακολουθούν, με απόρροια να μετατρέπεται η φύση της από επικοινωνιακή σε συμβολική.
Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι Γκαγκαβούζηδες απαλλαγμένοι πλέον από το εμπόδιο της γλώσσας τους και μετά από τη μακρά αλληλεπίδραση με τους ελληνόφωνους κατοίκους της περιοχής του Έβρου να ταυτίζονται και με αυτούς και να αυτοπροσδιορίζονται ως Θρακιώτες. Ο απεμπολισμός λοιπόν της γκαγκαβούζικης γλώσσας και η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας συνέβαλαν σταδιακά στην ενσωμάτωση τους με τους υπόλοιπους κατοίκους της περιοχής με αποτέλεσμα να αναγνωρίζονται και από αυτούς ως «δικοί τους», διατηρώντας όμως ορισμένες φορές την προσφώνηση «Τούρκοι», ώστε να θυμίζει μια πολιτισμική κατωτερότητα. Ωστόσο, σήμερα οι Γκαγκαβούζηδες μετά την αποδοχή τους από τους «άλλους» Εβρίτες, προσπαθούν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους μέσα στο κοινωνικό σύνολο, υπερασπιζόμενοι τη γκαγκαβούζικη καταγωγή τους.

Πηγή: Φιλιππίδου Φ. Ελένη. (2011). Χορός και ταυτοτική αναζήτηση: Τακτικές επιπολιτισμού και επαναφυλετισμού των Γκαγκαβούζηδων στην Οινόη Έβρου. Μεταπτυχιακή Διατριβή. Αθήνα: Τ.Ε.Φ.Α.Α., Πανεπιστήμιο Αθηνών.

ΟΡΓΑΝΑ & ΖΥΓΙΕΣ ΙΙ: ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Το Καλλιτεχνικό Εργαστήρι Μελισσίων πραγματοποίησε στις 13/2/2016 ημερίδα με θέμα "Όργανα και Ζυγιές ΙΙ: Αφιέρωμα στη Θράκη και στην Κρήτη".

"Τα "Όργανα & Ζυγιές" είναι μία παρουσίαση, η οποία ξεκίνησε σαν ιδέα από την οικογένεια των "Χοροπατημάτων". Πριν δύο χρόνια σε συνεργασία των δύο συλλόγων (Κ.Ε.Μ.-Χοροπατήματα) παρουσιαστηκε στα Μελίσσια. Αργότερα ξανά αναβίωσε στα Χοροπατήματα και στις 13 Φλεβάρη επαναπαρυσιάστηκε στο Κ.Ε.Μ. με αφιέρωμα αυτή τη φορά στη ΘΡΑΚΗ και στην ΚΡΗΤΗ.

Αναλυτικότερα, τα "Όργανα και Ζυγιές" είναι μια παρουσίαση μέσα από την οποία παρουσιάζονται συνοπτικά και με λόγια όσο το δυνατόν απλά, διαφορά μουσικά όργανα, καθώς και η εξέλιξή τους στο χρόνο, όπως και οι πιθανοί (αλλά και οι λιγότεροι πιθανοί ) συνδυασμοί τους. Επίσης ο τρόπος παιξίματος, κουρδίσματος και κατασκευής των μουσικών οργάνων του τόπου μας και κυρίως των αφιερωματικών περιοχών. Όλα αυτά μέσα από εικόνες, συζήτηση αλλά κυρίως διά ζώσης μέσω τον ίδιων των οργανοπαιχτών.

Μετά την παρουσίαση ακολούθησε μικρό γλεντάκι με ζωντανή μουσική από τις παρουσιαζόμενες περιοχές, προκειμένου να ακουστούν τα παρουσιαζόμενα μουσικά όργανα, αλλά και από την περιοχή του Πόντου.

Το Καλλιτεχνικό Εργαστήρι Μελισσίων ευχαριστεί τους μουσικούς, που αφιλοκερδώς συμμετείχαν στην εκδήλωση και μοιράστηκαν τις γνώσεις τους και ειδικότερα, τον Παναγιώτη Πουλή για την παρουσίαση της γκάιντας και του ζουρνά, αλλά και των αδελφών οργάνων αυτών από τη Σκοτία και Ιρλανδία. Τον Αλέξανδρο Καστανιώτη για την παρουσίαση του καβαλιού. Τον Δημήτρη Αρβανίτη για την παρουσίαση της θρακιώτικης λύρας. Τον Δελέγκο-Ζερβάκη Νικήτα για την παρουσίαση της κρητικής λύρας, του κρητικού λαούτου, του μπουλγκαρί και του κρητικού νταουλιού. Επίσης ευχαριστούμε τους Κουτούζο Στάθη (κρητικό νταούλι), Γαλλιό Κωστή (κρητικό λαούτο) και τον Τσανικίδη Θοδωρή (ποντιακή λύρα) που λάμπρυναν την εκδήλωση με το παίξιμό τους.

Επίσης, ευχαριστούμε όλους τους φίλους και τα μέλη του Εργαστηρίου που παρευρέθηκαν στην εκδήλωση και που μας τιμησαν με την παρουσία τους. Ο ενθουσιασμός τους και τα καλά τους λόγια για την εκδήλωση μας δίνουν δύναμη να συνεχίσουμε.

Τέλος ευχαριστούμε το Πολιτιστικό Κέντρο Μελισσίων και τον κ. Μπούρα για την παραχώρηση της αίθουσας, αλλά και τα super market Σκλαβενίτης, που πάντα είναι αρωγός μας σε όλες μας τις εκδηλώσεις.

Και εις άλλα με υγεία....

Στης προσφυγιάς την αύρα

Το Κ.Ε.Μ. προσκεκλημενο του εξαιρετου ερμηνευτη Σδούκου Παναγιώτη, για την παρουσίαση του cd του, συμμετείχε στην εκδήλωση του με συνδιοργανωτη τον Ηγεχορο Καλλιθέας "Στης Προσφυγιας την αύρα" και παρουσιασε στο Θεατρο Καλυψω της Καλλιθεας, χορούς από τους Γκαγκαβούζηδες της Οινόης. Οι χοροί που παρουσιάσαμε ήταν οι ακόλουθοι: 1) Σερσελί 2) Σουσμέ ή Τοπάλ αβασού 3) Μενεξέι με γύρισμα σε Ουτσιούρτ Γιώργη 4) Μπουνάρτζια με γύρισμα σε Παίτούσκα 5) Μάρη Τόντουρου (ομουσλαμάς) 6) Μαρή Κέρω με γύρισμα σε Καρσ'λαμα.Την επιμέλεια της διδασκαλίας και της παρουσίασης των χορών είχαν οι δασκάλες μας Ελένη Φιλιππίδου και Μαρίνα Στέλλα.

Ο "Μπαμπούσιαρος" στα Μελίσσια

Το Καλλιτεχνικό Εργαστήρι Μελισσίων αναβίωσε στις 23 Δεκεμβρίου στα Άνω Μελίσσια, το χριστουγεννιάτικο έθιμο του «Μπαμπουσιαρού», έτσι όπως τελείται στο Ρήγιο του Έβρου. Τα μέλη του Εργαστηρίου, συνοδεία των δασκάλων του παραδοσιακού χορού και των μουσικών οργάνων, περιπλανήθηκαν στους δρόμους των Ανω Μελισσίων, καλαντισαν και προσέφεραν μεζέδες, γκυκά, κρασί και τσίπουρο στους κατοίκους.

Ο κύκλος των εθίμων του Δωδεκαημέρου ανοίγει την παραμονή των Χριστουγέννων και κλείνει τα Θεοφάνεια με τον αγιασμό των υδάτων. Στη Θρακη προάγγελος των Χριστουγέννων είναι οι ομάδες των παιδιών που τραγουδούν τα κόλιαντα, μια μέρα νωρίτερα από την παραμονή των Χριστουγέννων, δηλαδή στις 23 Δεκεμβρίου. Στη συνέχεια, την παραμονή και ανήμερα των Χριστουγέννων, τα παλικάρια του κάθε χωριού γυρίζουν στα σπίτια της εκάστοτε κοινότητας τραγουδώντας τη γέννηση του Χριστού. Στο δρόμο λένε τραγούδια του δρόμου και μέσα στο σπίτι συνεχίζουν με παινέματα για το σπίτι και τους σπιτικούς και τελειώνουν με αίτημα για κέρασμα. Τις ομάδες αυτές των παλικαριών, τις "τσέτες", όπως τις ονομάζουν της συνόδευε πάντα ένα παλικάρι ζωομορφικά μεταμφιεσμένο και κουδουνοφόρο, το οποίο ήταν ο προστάτης της "τσέτας", αλλά θεωρούνταν ότι διακηρύσσει και το μήνυμα της γέννησης του Θεανθρώπου.

Το χορευτικό δρώμενο του "Μπαμπούσιαρου" τελείται στο Ρήγιο του Έβρου την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, όπου οι νέοι του χωριού μεταμφιέζονται με πρωταγωνιστές τον Μπαμπούσιαρο και την γυναίκα του - άνδρας μεταμφιεσμένος σε γυναίκα.
Ο Μπαμπουσιαρος έχει ζωόμορφη μεταμφίεση, φορά νεροκολοκύθα στο κεφάλι με τρύπες στα ματιά και στο στόμα, προβιά και ζώνεται στη μέση με κουδούνια. Το ζευγάρι συνοδεύονται από ομάδα παλικαριών και οργανοπαίχτες, ζουρνατζήδες, γκαΐντατζήδες και νταουλτζήδες και γυρίζει από σπίτι σε σπίτι. Οι Μπαμπουσιαραίοι, όπως ονομάζουν το θίασο των τελεστών, θορυβούν, χοροπηδούν και χτυπούν τα πόδια στη γη για το καλό και το ξύπνημα της βλάστησης, ενώ δέχονται κεράσματα στα σπίτια που επισκέπτονται.

Ευχαριστούμε παρα πόλύ τον κ. Μπαλτατζή Αθανάσιο, πρόεδρο του Πολιτιστικου Συλλόγου Ρηγίου Έβρου, για τις πολυτιμες πληροφορίες που μας έδωσε, καθώς και για την καλή του διάθεση να βοηθήσει σε όλα. Τις ακουραστες δασκάλες μας των παραδοσιακών χορών, Ελένη Φιλιππίδου και Μαρίνα Στέλλα για την όλη προετοιμασία και τους δασκάλους μας των πνευστών, Παναγιώτη Πουλή και Δημήτρη Αρβανίτη, που μας συνόδεψαν με τα όργανά τους, καθώς και τη μαθήτριά μας, Σούλα Κοκκίνη, που μας συνόδεψε στο νταούλι.

Χρόνια Πολλά σε όλους και του χρόνου καλύτερα...